محمد سعيد جانب اللهى
281
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
مىاندازند تا ديگران چهرهاش را كه در اين حال بسيار وحشتناك است نبينند ( حسن بيگى : 46 ) . بازى بهخصوص اگر براى بار اول باشد ، معمولا چندين شبانهروز طول مىكشد ، زيرا تا باد از كلهء شخص مبتلا پايين بيايد و زير بشود ، چندين شبانهروز طول مىكشد حتى ديده شده كه بعد از هفت روز زار يكى پايين مىآيد ، در طول اين مدت كسى از مجلس دور نمىشود ، روزها در همانجا استراحت مىكنند و با آغاز تاريكى شب شروع به كار مىكنند ( ساعدى ، 1345 : 47 ) . علائم بهبودى به اين شكل است كه ابتدا مبتلا شروع به لرزيدن مىكند و به تدريج تكانها زيادتر شده از شانهها به تمام بدن سرايت مىكند و بازى وقتى به اوج خود مىرسد كه كلهء شخص مبتلا كاملا پايين آمده و در ضمن تكانهاى شديد ، از ظرف خونى كه در برابرش هست بخورد . بعضى از زاران كه نمىتوانند خون بخورند ، يك يا چند قطره خون قربانى را در يك ظرف آب مىريزند و شخص مبتلا از آن آب مىخورد و زارش به حرف مىآيد . در اين موقع صداى دهلها بيشتر اوج گرفته و آوازها بلندتر مىشود و زار داخل كلهء عدهء زيادى از حاضرين در مجلس نيز طلوع مىكند و همه در حال سر جنباندن از خود بىخود مىشوند . براى زير آمدن زار آهنگ مخصوصى لازم است ، بنابراين به تعداد زارها و بلكه بيشتر وزن و آهنگ بازى تغيير مىكند . وزن آهنگها با دهل كسر عوض مىشود . مودندو و گپ دهل تنها سرعت وزن را معين مىكنند و اغلب يكنواخت و باهم نواخته مىشوند و زار در برابر يكى از اين آهنگها تكان خورده و حركت مىكند و پايين مىآيد . شخص حال خود را نمىفهمد ، فقط بابا مىتواند ، با زار صحبت كند كه از او مىپرسد اهل كجاست نامش چيست و چرا اين مرد يا زن را اسير كرده است . زار همه را با زبان خودش و با صداى تغييريافتهاى كه از دهان مريض بيرون مىآيد ، پاسخ مىدهد ، بعد خواستههاى خود را براى آزاد كردن مريض مىگويد . توقع زارها يكسان نيست ، بعضى مثل متورى پرتوقعند و طلا مىخواهند ، بعضى نيز كمتوقعند و يك خيزران كوچك برايشان كافى است ، اگر شخص مبتلا فقير باشد بابا يا ماما يك تكه پارچه يا نخ را به بازوى شخص مىبندد و او را به زار گرو مىدهد كه صبر كند تا خواستهء او را فراهم كند ، بعضى زارها به مركب خود فرصت كم و محدودى مىدهند و برخى موعد معينى لازم ندارند و هروقت شخص توانست وسايل لازم را تهيه كند ، مىتواند مجلس بازى ترتيب بدهد ( همان : 48 - 49 ) . به هر حال بعد از تشكيل مجلس بازى و زير كردن زار و راضى كردن او ، زار ديگر موذى نيست ، اگرچه مبتلاى زار از آن حال اول رهايى يافته ، اما براى هميشه همان باد در كلهاش باقى